राजपुर ,३ भदौं । शिक्षाको ज्योति फैलाउने सपना बोकेर सामुदायिक विद्यालयमा प्रवेश गरेकी एक शिक्षिकाले विगत १० वर्षदेखि निजी स्रोत तथा गाउँपालिकाको अनुदानको भरमा आफ्नो शिक्षण यात्रा निरन्तर अघि बढाइरहेकी छन्। दुर्गम क्षेत्रको विद्यालयमा सीमित स्रोत–साधन, आर्थिक अनिश्चितता र अनेकौँ चुनौतीबीच बितेको यो दशक उनका लागि केवल समयको हिसाब होइन, समर्पण, धैर्य र संघर्षको जीवन्त दस्तावेज बनेको छ।
शिक्षण पेसामा प्रवेश गर्दा उनको मनमा एउटा स्पष्ट उद्देश्य थियो । ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रका बालबालिकालाई गुणस्तरीय शिक्षा प्रदान गर्ने र उनीहरूको भविष्य निर्माणमा आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्ने। यही उद्देश्यका साथ विद्यालयको कक्षाकोठामा बिताएका पछिल्ला १० वर्षमा उनले अनेकौँ उतारचढावको सामना गरिन्। तर कठिन परिस्थितिले उनको शिक्षाप्रतिको प्रतिबद्धतालाई कमजोर बनाउन सकेन।
विद्यालयको ढोकाभित्र प्रवेश गरेपछि आफ्ना व्यक्तिगत समस्या, आर्थिक चिन्ता र भविष्यको अनिश्चिततालाई केही समयका लागि बिर्सिएर उनी विद्यार्थीका कलिला अनुहार र उनीहरूको उज्ज्वल भविष्यमा केन्द्रित हुन्छिन्। विद्यार्थीले सिकेका हरेक नयाँ कुरा, प्राप्त गरेका साना–साना सफलता र उनीहरूको अनुहारमा देखिने खुसी नै उनका लागि सबैभन्दा ठूलो प्रेरणाको स्रोत बनेका छन्।
तर निजी स्रोतमा कार्यरत शिक्षकको जीवन भने सहज छैन। नियमित तथा पर्याप्त पारिश्रमिकको अभाव, समयमा पारिश्रमिक प्राप्त नहुनु, सरकारी सेवामा रहेका शिक्षकसरह सेवा–सुविधा नपाउनु र भविष्यप्रतिको अनिश्चितताले कहिलेकाहीँ मनमा गम्भीर प्रश्नहरू जन्माउँछ।
‘यति लामो समयसम्म निरन्तर काम गर्दा पनि आफ्नो भविष्य के होला?’
‘मेहनत र जिम्मेवारीको उचित मूल्यांकन कहिले होला?’
यस्ता प्रश्नहरू मनमा नआएका होइनन्। कहिलेकाहीँ त यही कारणले शिक्षण कार्यबाट विश्राम लिने सोचसमेत नआएको होइन। तर कक्षाकोठामा आफ्नै आँखाअगाडि विद्यार्थीको भविष्य निर्माण हुँदै गरेको देख्दा ती निराशा फेरि आशामा बदलिन्छन्।
स्रोत र साधनको सीमितता भए पनि उनले आफ्नो जिम्मेवारीबाट कहिल्यै पछि हट्ने प्रयास गरिनन्। आवश्यक शैक्षिक सामग्रीको अभाव होस् वा अन्य चुनौती, आफ्नो ज्ञान, सीप र मेहनतलाई नै प्रमुख स्रोत बनाएर उनले विद्यार्थीलाई सिकाउँदै आएकी छन्। उनका लागि शिक्षण केवल जागिर वा आम्दानीको माध्यम मात्र होइन, समाज परिवर्तन र भविष्य निर्माणसँग जोडिएको जिम्मेवारी हो।
दश वर्षको यो यात्राले उनलाई एउटा शिक्षकका रूपमा मात्र होइन, संघर्षसँग जुध्न सक्ने बलियो र जिम्मेवार नागरिकका रूपमा पनि स्थापित गरेको छ। आर्थिक असुरक्षा र स्रोतको अभावले उनलाई रोक्न सकेन; बरु हरेक चुनौतीले अझ दृढ भएर अघि बढ्ने साहस प्रदान गर्यो।
सामुदायिक विद्यालयमा निजी स्रोतका शिक्षक तथा शिक्षिकाहरूले राज्यको औपचारिक संरचनाभन्दा बाहिर रहेर पनि शिक्षाको गुणस्तर सुधारमा महत्वपूर्ण योगदान दिइरहेका छन्। उनीहरूको योगदानको उचित मूल्यांकन, नियमित पारिश्रमिक, सेवा–सुविधा र भविष्यको सुनिश्चितताका विषयमा सम्बन्धित निकायले गम्भीरतापूर्वक सोच्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ। किनकि विद्यालयमा पढाउने हात बलियो भए मात्र विद्यार्थीको भविष्य पनि बलियो बन्न सक्छ।
दश वर्षको कठिन तर सार्थक यात्रालाई सम्झँदै ती शिक्षिका भन्छिन्, “विद्यार्थीको भविष्य निर्माणमा आफूले दिएको योगदान नै मेरो सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हो। आर्थिक चुनौती छन्, अनिश्चितता पनि छ, तर शिक्षाप्रतिको मेरो प्रतिबद्धता अझै कमजोर भएको छैन।”
उनको यो यात्रा एउटा व्यक्तिको संघर्षको कथा मात्र होइन, ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रका सामुदायिक विद्यालयमा निजी स्रोतबाट शिक्षण गरिरहेका थुप्रै शिक्षक शिक्षिकाको साझा कथा पनि हो। उनीहरूको योगदानलाई सम्मान गर्दै राज्य र स्थानीय तहले उनीहरूको श्रम, समर्पण र भविष्यप्रति संवेदनशील बन्न सकेमा शिक्षाको क्षेत्रमा अझ सकारात्मक परिणाम हासिल गर्न सकिनेछ।
दश वर्ष बितिसक्दा पनि उनको यात्रा रोकिएको छैन। विद्यार्थीको उज्ज्वल भविष्यप्रतिको विश्वासलाई साथमा लिएर उनी अझै पनि कक्षाकोठामा उभिइरहेकी छन् ज्ञान बाँड्न, सपना देखाउन र ती सपनालाई वास्तविकतामा बदल्न।
यो कठिन तर गौरवपूर्ण यात्रामा साथ, सहयोग र हौसला प्रदान गर्ने राजपुर गाउँपालिका, कार्यक्षेत्रको विद्यालय परिवार, सहकर्मी, विद्यार्थी, अभिभावक तथा सम्पूर्ण शुभचिन्तकप्रति उनी हार्दिक आभार व्यक्त गर्छिन्। दश वर्षको यो यात्रा अन्त्य होइन, अझ सुन्दर र सम्मानजनक शिक्षण यात्राको अर्को सुरुवात हो।
– नुतन सिं ठकुरी शिक्षिका
