जनकपुरधाम। नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) ले मधेस र मधेसी जनताको राजनीतिक अधिकार, सामाजिक सम्मान र आर्थिक समृद्धिका लागि निरन्तर लड्दै आएको शक्तिका रूपमा आफ्नो पहिचान स्थापित गरेको छ। विगतका आन्दोलन, राजनीतिक संक्रमण र संघीय संरचना निर्माणको जटिल प्रक्रियामा मधेसका मुद्दालाई केन्द्रमा राख्दै अघि बढेको नेकपा आज मधेसमा आशा, विश्वास र विकल्पको प्रतीकका रूपमा उभिएको विश्लेषण हुँदै आएको छ।
संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रलाई केवल संविधानको पानामा सीमित नराखी व्यवहारमा कार्यान्वयन गर्ने, मधेसका ऐतिहासिक विभेद र उपेक्षालाई अन्त्य गर्ने तथा समान अवसरको ढोका खोल्ने सवालमा नेकपाले स्पष्ट नीति र सक्रिय भूमिका प्रदर्शन गरेको छ।
१. संघीयता संस्थागत गर्ने दृढ अडान
मधेस आन्दोलनले उठाएका पहिचान, प्रतिनिधित्व र अधिकारका मागहरूलाई सम्बोधन गर्दै संघीय संरचनालाई कार्यान्वयनमा लैजानु आजको प्रमुख राजनीतिक जिम्मेवारी थियो। नेकपाले संघीयताको संरचना निर्माणदेखि यसको संस्थागत सुदृढीकरणसम्म निरन्तर पहलकदमी लिएको दाबी गर्दै आएको छ।
मधेस प्रदेशको नामकरण र राजधानी निर्धारण प्रक्रियामा सहमतिको वातावरण बनाउन भूमिका खेल्नु, प्रदेश सरकारलाई आवश्यक कानुनी र प्रशासनिक अधिकार दिलाउन संघीय संसद्मा वकालत गर्नु, तथा समानुपातिक समावेशितालाई व्यवहारमा लागू गर्न दबाब सिर्जना गर्नु-यी सबै कदमहरूले मधेसको राजनीतिक सशक्तीकरणलाई टेवा पुगेको छ।
नेकपाको धारणा स्पष्ट छ-संघीयता कमजोर भयो भने मधेस कमजोर हुन्छ; संघीयता बलियो भयो भने मधेस बलियो हुन्छ।
२. मिटरब्याज विरुद्ध ऐतिहासिक हस्तक्षेप
मधेसका गरिब किसान, मजदुर र साना व्यवसायीलाई वर्षौँदेखि पिरोल्दै आएको मिटरब्याज प्रथाले हजारौँ परिवारलाई आर्थिक र सामाजिक संकटमा धकेलेको थियो। यस समस्यालाई केवल सामाजिक विकृति नभई संरचनागत शोषणका रूपमा बुझ्दै नेकपाले कानुनी र प्रशासनिक दुवै तहमा हस्तक्षेप अघि बढायो।
मिटरब्याजलाई अपराधको दायरामा ल्याउने ऐन, उजुरी दर्ता र छानबिनका लागि विशेष संयन्त्र, तथा पीडितलाई राहत र न्याय उपलब्ध गराउने प्रक्रिया-यी पहलहरूले मधेसका पीडित परिवारमा राज्यप्रतिको विश्वास पुनर्स्थापित गर्ने काम गरेको छ।
नेकपाको सन्देश स्पष्ट छ-शोषण चाहे जुनसुकै रूपमा होस्, त्यसविरुद्ध राज्य खडा हुनुपर्छ।
३. पूर्वाधार विकासबाट आर्थिक रूपान्तरण
मधेसको समृद्धि कृषि, व्यापार र यातायात पूर्वाधारसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ। त्यसैले विकासलाई नारा होइन, संरचनागत रूपान्तरणका रूपमा बुझ्दै नेकपाले दीर्घकालीन योजनाहरू अघि सारेको छ।
हुलाकी राजमार्ग निर्माणलाई गति दिने पहल, सुनकोशी-मरिन डाइभर्सन जस्ता सिँचाइ आयोजनालाई प्राथमिकतामा राख्नु, तथा मधेसका सहरहरूलाई आधुनिक सेवा–केन्द्रित ‘म्युनिसिपल हब’ का रूपमा विकास गर्ने अवधारणा-यी सबै मधेसलाई उत्पादन, रोजगारी र लगानीको केन्द्र बनाउने दिशातर्फ उन्मुख छन्।
सिँचाइ विस्तारसँगै कृषि उत्पादकत्व बढ्ने, सडक सञ्जाल सुदृढ हुँदा बजार पहुँच विस्तार हुने, र सहरी पूर्वाधार सुदृढ हुँदा सेवा क्षेत्र फस्टाउने अपेक्षा गरिएको छ। यसरी विकासलाई सामाजिक न्यायसँग जोडेर हेर्ने दृष्टिकोणले मधेसको दीर्घकालीन रूपान्तरण सम्भव हुने विश्वास गरिएको छ।
४. नागरिकता समस्याको समाधानतर्फ सार्थक कदम
नागरिकता समस्याका कारण दशकौँदेखि हजारौँ युवाहरू शिक्षा, रोजगारी र राजनीतिक सहभागिताबाट वञ्चित हुँदै आएका थिए। यो केवल कानुनी विषय मात्र होइन, सामाजिक न्याय र पहिचानको प्रश्न पनि थियो।
नेकपाले नागरिकता सम्बन्धी कानुनी जटिलता समाधान गर्ने दिशामा नीतिगत निर्णयहरू अघि बढाउँदै मधेसका युवालाई राज्यको मूलधारमा ल्याउने प्रयास गरेको छ। यस कदमले नयाँ पुस्तामा अवसरको ढोका खोल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
५. अधिकार र विकासको समन्वित दृष्टिकोण
नेकपाको मूल सन्देश स्पष्ट छ-अधिकार बिना विकास अधुरो हुन्छ, र विकास बिना अधिकार कमजोर हुन्छ। त्यसैले मधेसमा सामाजिक न्याय, समान अवसर, आर्थिक सशक्तीकरण र राजनीतिक प्रतिनिधित्वलाई सँगसँगै अघि बढाउने रणनीति अवलम्बन गरिएको छ।
मधेसका जनतालाई केवल भावनात्मक नारामा सीमित नराखी, ठोस नीति, कानुन र कार्यक्रममार्फत जीवनस्तर उकास्ने प्रतिबद्धतासहित नेकपा अघि बढिरहेको छ। निर्वाचनको सन्दर्भमा विभिन्न शक्तिहरू आ–आफ्ना एजेन्डासहित सक्रिय भइरहेका बेला नेकपाले भने अधिकारको रक्षा र विकासको गतिलाई एउटै मार्गचित्रमा राखेको दाबी गर्दै आएको छ।
निष्कर्ष
मधेसको इतिहास संघर्षको इतिहास हो-पहिचानका लागि, सम्मानका लागि, समान अवसरका लागि। यही संघर्षलाई संस्थागत उपलब्धिमा रूपान्तरण गर्ने जिम्मेवारी बोकेको शक्ति रूपमा नेकपा आफूलाई प्रस्तुत गर्दै आएको छ।
संघीयताको सुदृढीकरण, शोषणविरुद्ध कानुनी कारबाही, पूर्वाधार विकास र नागरिक अधिकारको विस्तार-यी आधारहरूमा टेकेर मधेसको समृद्ध भविष्य निर्माण गर्ने संकल्पसहित नेकपा अगाडि बढिरहेको सन्देश प्रवाह भइरहेको छ।
