गढवा गाउँपालिकामा पछिल्ला वर्षहरूमा सडक, पुल, विद्यालय भवन, स्वास्थ्य चौकी, खानेपानी तथा विद्युत् विस्तार जस्ता भौतिक पूर्वाधारमा उल्लेखनीय प्रगति भएको छ। यी उपलब्धिले गाउँपालिकाको बाह्य स्वरूप परिवर्तन गरेको छ र आवागमन तथा सेवा पहुँचलाई सहज बनाएको छ। तर विकासको वास्तविक मर्म केवल संरचना निर्माणमा सीमित छैन। जबसम्म जनचेतनाको स्तर उकासिँदैन, परम्परागत सोच र मनोविज्ञानमा परिवर्तन आउँदैन र समाज रूपान्तरणतर्फ अघि बढ्दैन, तबसम्म विकास अपूरो नै रहन्छ।
गढवा गाउँपालिकामा अझै पनि कतिपय स्थानमा परम्परागत सोच, अन्धविश्वास, लैङ्गिक विभेद, जातीय दूरी र सामाजिक कुसंस्कारले विकासको गति रोकिरहेको देखिन्छ। विद्यालय भवन बने पनि शिक्षाप्रति अभिभावकको चेतना कमजोर हुँदा बालबालिकाको नियमित उपस्थिति र सिकाइको गुणस्तर प्रभावित भएको छ। स्वास्थ्य संस्था भए पनि स्वास्थ्यसम्बन्धी चेतनाको अभावले रोकथामयोग्य रोगहरू अझै चुनौतीकै रूपमा रहेका छन्। यसले भौतिक विकाससँगै जनचेतना अभिवृद्धिको आवश्यकता स्पष्ट पार्छ।
परम्परागत मनोविज्ञानमा परिवर्तन ल्याउनु सामाजिक विकासको महत्वपूर्ण आधार हो। “हिजो देखि यस्तै चल्दै आएको छ” भन्ने सोचबाट बाहिर ननिस्किँदासम्म नयाँ अवसर, प्रविधि र सीपको उपयोग सम्भव हुँदैन। गढवामा कृषि, पशुपालन र स्थानीय व्यवसायमा आधुनिकीकरण गर्न सकिने सम्भावना हुँदाहुँदै पनि जोखिम लिन नचाहने प्रवृत्ति देखिन्छ। यसका लागि सीपमूलक तालिम, व्यवहार परिवर्तनमुखी कार्यक्रम र उदाहरणीय अभ्यासमार्फत सोचमा परिवर्तन आवश्यक छ।
सामाजिक रूपान्तरण भनेको समाजलाई न्यायपूर्ण, समावेशी र समान अवसरयुक्त बनाउनु हो। गढवा गाउँपालिकामा महिला, दलित, आदिवासी जनजाति र विपन्न समुदायको निर्णय प्रक्रियामा प्रभावकारी सहभागिता बढाउन सके मात्र विकास सबैको साझा बन्न सक्छ। सामाजिक रूपान्तरण बिना भौतिक विकासले केही वर्गलाई मात्र फाइदा पुर्याउने र समाजमा असमानता झन् गहिरिने खतरा रहन्छ।
त्यसैगरी, जातीय एकता सामाजिक विकासको मेरुदण्ड हो। जात, समुदाय वा वर्गका आधारमा विभाजन रहिरहँदा सामाजिक सद्भाव कमजोर हुन्छ र विकासको साझा प्रयास खण्डित हुन्छ। गढवाजस्तो बहुजातीय समाजमा आपसी सम्मान, सहकार्य र एकताको भावना विकास गर्नु अत्यावश्यक छ। जातीय एकता मजबुत भएमा सामूहिक समस्या समाधान, सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण र स्थानीय विकासमा जनसहभागिता बढ्छ।
पूर्वाधारको विकास आवश्यक भए पनि जनचेतनाको स्तर अभिवृद्धि, परम्परागत मनोविज्ञानमा सकारात्मक परिवर्तन, सामाजिक रूपान्तरण र जातीय एकता बिना विकास दिगो हुन सक्दैन। मानव सोच र व्यवहार परिवर्तनसँगै अघि बढेको विकास नै वास्तविक, समावेशी र दीर्घकालीन विकास हो, जसले गढवाको समृद्ध भविष्य निर्माण गर्न सक्छ।
वसन्त कुमार शर्मा
भिटा परियाेजना संयाेजक
गढवा दाङ
