मेरा प्रिय पाठकहरू,

जब मैले ‘नयाँ लुगा’ उपन्यास लेख्न थालेँ, मलाई थाहा थियो– यो सजिलो यात्रा हुने छैन । यो केवल एउटा कथा लेख्ने कुरा थिएन, यो त एउटा आठ–दश वर्षको बालकको मनभित्र डुबेर त्यहीँबाट संसार हेर्ने, त्यहीँबाट बोल्ने र त्यहीँबाट डराउने, रुने, हाँस्ने असाध्यै कठिन प्रयास थियो । बाल मनोविज्ञानको गहिराइमा डुब्नु भनेको आफैँलाई बालक बनाउनु हो, तर हामी जति ठूला हुँदै जान्छौँ, त्यति नै हामीभित्रको त्यो निष्कपट बालक कतै हराउँदै जान्छ । मलाई बारम्बार आफैँसँग लडाइँ गर्नुप¥यो– ‘यो कुरा नौ वर्षको बच्चाले यसरी सोच्ला त ?’ ‘यो डर उसको उमेरको हो त ?’ ‘यो खुशी उसले यति चर्को स्वरले व्यक्त गर्ला त ?’ यी प्रश्नहरूले मलाई रातभरि सताइरहे ।

मैले धेरैपटक डायरी बन्द गरेँ, कम्प्युटर बन्द गरेँ र घरबाट निस्केर टोलका बालबालिकाहरूसँग घण्टौँ बसेँ । उनीहरूको हाँसो, उनीहरूको झगडा, उनीहरूको अपूर्ण वाक्य, उनीहरूको अनौठो तर्क सुन्दा–सुन्दै मभित्र हराएको त्यो बालक बिस्तारै फर्किंदै आयो । मलाई लाग्यो– बच्चाहरू वयस्कहरूभन्दा कैयौँ गुणा इमानदार हुन्छन् । उनीहरू ढोँग गर्दैनन्, उनीहरूले देखेको सत्य त्यही हो, त्यसलाई उनीहरूले जस्ताको तस्तै भन्छन् । त्यही इमानदारीलाई म उपन्यासमा उतार्न चाहन्थेँ । त्यसैले ‘नयाँ लुगा’ का पात्रहरू कहिल्यै पनि ‘बच्चा जस्तो व्यवहार गर’ भनेर बनाइएका छैनन्, उनीहरू साँच्चै बच्चा हुन्– जिद्दी, क्रूर, कोमल, डरपोक, साहसी, अन्यायमा चुर हुने र माया पाउँदा लजाउने साँच्चा बच्चाहरू ।

यो उपन्यास लेख्ने क्रममा मलाई सबैभन्दा ठूलो अफ्ठेरो तब भयो, जब मलाई थाहा भयो– म केवल कथा भन्न मात्र होइन, कथा मार्फत केही भन्न पनि चाहन्छु । म एक्लै बसेर रोएको थिएँ, किनभने मलाई लागिरहेको थियो– हाम्रा बच्चाहरूले भोग्नुपरेका पीडा, हिंसा, उपेक्षा, यौन शोषण, मानसिक तनाव, पारिवारिक विघटन, सामाजिक दबाब आदिलाई म कसरी यति कोमल तरिकाले भन्न सक्छु कि पाठकलाई गाली गरेको जस्तो नलागोस्, तर सँगै सत्य टड्कारो रूपमा छर्लंग पनि होस् ? मलाई लाग्यो– यदि म यी कुरा प्रत्यक्ष रूपमा भनेँ भने यो उपन्यास पढ्ने अधिकांश वयस्कहरू रक्षात्मक बन्छन्, आफूलाई दोषी ठान्छन् र किताब बन्द गरेर फालिदिन्छन् । त्यसैले मैले एउटा जोखिमपूर्ण बाटो रोजेँ– म कथाभित्र कथा राख्छु ।

यसैले ‘नयाँ लुगा’ भित्र तपाईंले एउटा मुख्य कथा पाउनुहुनेछ, तर त्यसको गर्भभित्र दुई दर्जनभन्दा बढी साना–साना सचेतनामूलक कथाहरू समावेश गरिएका छन् । ती कथाहरू कहिले एउटा पात्रले सुनाएको कथा बन्छन्, कहिले स्कूलबाट फर्कंदै गर्दाको गफ, कहिले राति सुत्नुअघि आमाले भनिदिएको कथा, कहिले साथीहरूबीचको डरलाग्दो अनुभव । ती सबै कथा वास्तविक घटनाहरूमा आधारित छन्– कति त मेरै समाजमा मैले सुनेका, कति बाल अधिकारकर्मी साथीहरूले मसँग बाँडेका । मलाई लाग्छ, जब यस्ता गम्भीर कुरा प्रत्यक्ष उपदेशको रूपमा होइन, कथाको रूपमा भित्र पस्छन्, तब तिनले पाठकको मनमा गहिरो गरी घर बनाउँछन् । बच्चाहरूलाई यी कथा सुन्दा डर लाग्ला तर सँगै सतर्क पनि बनाउँछ, र वयस्कहरूलाई यी कथा सुन्दा लाज लाग्ला तर सँगै जिम्मेवार पनि बनाउँछ ।

मलाई विश्वास छ– एउटा राम्रो बालउपन्यासले बालबालिकालाई मात्र होइन, ठूलाबडीलाई पनि बदल्न सक्छ । किनभने ठूला मान्छेहरूले बच्चाहरूलाई जसरी हेर्छन्, त्यसले बच्चाहरूको भविष्य बन्छ । यदि हामीले बच्चाहरूलाई ‘सानो’ भनेर सधैँ हेला ग¥यौँ, उनीहरूको कुरा सुन्दै नसुनी ‘तिमीलाई के थाहा ?’ भन्यौँ भने एक दिन तिनै बच्चाहरू ठूलो भएर हामीलाई नै ‘तिमीलाई के थाहा ?’ भन्नेछन् । यो उपन्यास त्यही ‘तिमीलाई के थाहा ?’ को जवाफ खोज्ने एउटा सानो प्रयास हो ।

लेख्दालेख्दै मलाई बारम्बार लाग्यो– म एउटा वयस्क लेखक हुँ, म जति कोसिस गरे पनि सय प्रतिशत बच्चा बन्न सक्दिनँ । तर मैले सकेसम्म इमानदारीपूर्वक प्रयास गरेको छु । यदि कुनै ठाउँमा म असफल भएको छु भने त्यो मेरो सीमा हो, बच्चाहरूको होइन । मलाई आशा छ– यो किताब पढिसकेपछि कुनै आमाबाबुले आफ्नो बच्चासँग एकपटक आँखामा हेरेर कुरा गर्नेछन्, कुनै शिक्षकले कक्षामा एउटा बच्चालाई ‘तिमीलाई के लाग्छ ?’ भनेर सोध्नेछन्, र कुनै बच्चाले यो किताब पढेर आफ्नो पीडा भन्न साहस गर्नेछ ।

यो उपन्यास मेरै होइन । यो ती सबै बालबालिकाको हो, जो आज पनि कुनै कुनामा एक्लै रोइरहेका छन्, जो आफ्नो पीडा भन्न डराउँछन्, जो ठूलाहरूको संसारमा हराएर आफ्नो बाल्यकाल खोजिरहेका छन् । यो कथा ९ वर्षिया वर्षा पुन मगरको हो । जसलाई मैले घोराही–१६ खिरिटिया नजिकै उनको फुपु, फुवाजुको घरमा भेटाएका थिएँ । बा–आमा बेपत्ता भएपछि विद्यालय जान नपाएर थन्किएकी वर्षासँगको भेटपछि यो कथा जन्मिएको हो । यतिबेला वर्षा पुन मगर घोराही–७ पर्सास्थित ग्लोबल एकेडेमीमा पढि रहेकी छन् । घोराही बनाऔं अभियानको संयोजकको हैसियतले मैले अनुरोध गरेपछि विद्यालयले प्लसटूसम्मै वर्षालाई निःशुल्क पढाउने भएको छ । वर्षा यतिबेला कक्षा १ मा पढ्छिन् । उनको नाम, उमेर यसमा समावेश भएपनि उनको हुबहु कथा भने यसमा समावेश गरिएको छैन । तर, यो किताब उनकै लागि हो, र उनकै आवाज बन्ने छ भन्ने मैले आशा राखेको छु । यदि तपाईंले यो किताब पढेर एउटा बच्चाको मन बुझ्ने कोसिस गर्नुभयो भने, मलाई लाग्छ– मेरो यो लामो संघर्ष सफल भयो ।

जब मैले ‘नयाँ लुगा’ उपन्यासको अन्तिम वाक्यमा पूर्णविराम लगाएँ, त्यस क्षण मलाई लाग्यो— यो किताब अब मेरो रहेन । यो पाठकको भयो । यो पाठकहरूको आँखाबाट पढिँदा, मनमा बस्दा, ओठमा नाम लिँदा मात्र पूर्ण हुनेछ । त्यसैले आज म यहाँ लेखकको हैसियतले होइन, एउटा साक्षीको हैसियतले उभिएको छु; जसले आफ्नै सिर्जनालाई टाढाबाट हेरेर चकित भएको छ ।

यो उपन्यास लेख्नुअघि मलाई लाग्थ्यो— म एउटा कथा लेख्दैछु । तर लेख्दालेख्दै थाहा भयो, म त केवल एउटा माध्यम मात्र रहेछु । कथाले मलाई लेखिरहेको रहेछ । म केवल कलम समातेर बसेको एउटा डराएको मान्छे मात्र रहेछु, जसले रातभरि आफ्नै पात्रहरूसँग लडाइँ ग¥यो, रुन मन लाग्यो, हल्का आँशु झारे, हाँस्न मन लाग्यो, मुसुक्क हाँसे । तर, पात्रहरूको पीडा र हाँसो मेरोभन्दा ठूलो थियो ।

यो किताबको बीज सानो थियो । एउटा वाक्य मात्र थियो— ‘नयाँ लुगा लगाउँदा मान्छे पुरानो बन्दोरहेछ ।’ त्यही वाक्यले मलाई सतायो । सताइरह्यो । म घोराहीको गल्लीहरूमा हिँड्थेँ, तीजको समयमा मान्छेहरू नयाँ लुगा किनिरहेको हेथेँ, दशैँमा नयाँ कपडा लगाएर फोटो खिचिरहेका थिएँ, अनि सोच्थेँ— के नयाँ लुगा लगाएर मान्छे शरीर मात्र ढाकि रहेका छन् कि सिर्जनशील कार्यमा सहभागि हुँदैछन्, जसले देश र जनताको लाभका लागि काम गर्नेछ ? मलाई लाग्यो हरेक ठाउँमा नयाँ लुगा नयाँ चिन्तन्, सिर्जनशील कार्यका लागि खासै प्रयोग भैरहेको छैन । यतिबेला नयाँ लुगा शरीरको नुमाइसका लागि मात्र फेर्ने काम भैरहेको छ । नयाँ लुगा त, वास्तवमा वर्षा पुन जस्ता अभावमा बाँचीरहेकाहरुका लागि अमृत नै हो । उनीहरुका लागि सञ्जीवनी हो । हुनेहरुका लागि नयाँ लुगा देखाउने पहिरन हो ।

त्यसैले यो उपन्यासको मुख्य पात्र ‘वर्षा, रमेश’ को जन्म हुन्छ मेरो लेखाईमा । यस्ता मान्छेहरु जो बाहिरबाट हेर्दा सधैँ नयाँ लुगा लगाउँछन् । महँगा सुट, चम्किला जुत्ता, परफ्युमको बास्ना आइरहन्छ । तर भित्रभित्रै उनीहरु सडिरहेका छन् । उनीहरुको पुरानो लुगा उनीहरुको छाला भइसकेको छ, जसलाई फाल्न सकिदैन । उनीहरु जति नयाँ लुगा लगाउँछ, त्यति नै पुरानो अपराध बोधले उनीहरुलाई नांगो बनाउँछ । उनीहरु आफैँलाई लुकाउन खोज्छन्, तर नयाँ लुगाले उनीहरुलाई झन् उजागर गर्छ ।

यो किताबमा म एउटा खतरनाक खेल खेल्दैछु— म पात्रलाई तिम्रै अगाडि नांगो पार्दैछु । तिमी यो किताब पढ्दै जाँदा एकछिन आफैँलाई सोध्नेछौ— मैले कहिले नयाँ लुगा लगाएर पुरानो झूट लुकाएको छु ? कहिले नयाँ सम्बन्धमा पुरानो धोकाको गन्ध छोपेको छु ? कहिले नयाँ सफलताको चमकमा पुरानो असफलताको आगो निभाएको छु ? अनि तिमी डराउनेछौ । किनभने तिमीले यस उपन्यासको पात्र वर्षालाई आफैँमा देख्नेछौ । रमेशलाई आफ्नो जीवनमा खोज्नेछौ । वसन्तको आगमन कहिले होला ? भनेर पर्खने छौं । अनि ती सबै पात्रहरू जो किताबमा छन्, तिनलाई तिमीले आफ्नै घरमा, आफ्नै मनमा भेट्नेछौ । मलाई थाहा छ, यो किताब पढिसकेपछि धेरैले मलाई गाली गर्नेछन् । कसैले भन्नेछन् –‘यो त नकारात्मक किताब रहेछ ।’

हो, यो नकारात्मक नै हो । किनभने यो सत्य हो । अनि सत्य सधैँ नकारात्मक लाग्छ, जबसम्म तिमीले त्यसलाई स्वीकार गर्दैनौ । तर यो किताबको अन्त्य नकारात्मक छैन । यो आशाको किताब हो । किनभने अन्त्यमा वर्षाले नयाँ लुगा फाल्छे । ऊ नांगो हुन्छे । तर पहिलो पटक ऊ साँच्चै नयाँ बन्छे । किनभने नयाँ हुनलाई नयाँ लुगा होइन, पुरानो लुगा फाल्ने साहस चाहिन्छ ।

यो किताब लेख्दा म एक्लो थिइनँ । मसँग मेरी आमा थिइन्, जसले मलाई बच्चैदेखि ‘छोरा, लुगा फाटे पनि मन नफाटोस्’ भन्नुहुन्थ्यो । मसँग मेरो पहिलो प्रेम थिइन्, जसले मलाई छोडेर गइन् तर मलाई सिकाइन्— माया भनेको नयाँ लुगा होइन, पुरानो घाउ हो जसलाई माया ग¥यो भने पनि दुख्छ, बिर्सियो भने झन् दुख्छ । मसँग जीवनभर मलाई साथ दिन अग्रसर मेरो मान्छे थियो, जसले उपन्यासको शव्दहरु खलबलिन खोज्दा बाटो देखायो । मसँग मेरै सन्तान् थियो, जसले मलाई यो किताब लेख्न बाध्य पा¥यो ।

यो किताब जसजसका कारण मैले लेखे तिमीलाई नै समर्पित छ ।

तिमी अहिले पनि नयाँ लुगा किनेर पुरानो मन छोप्दैछौ । अहिले पनि कसैलाई ‘तिमी बदलियौ’ भन्दैछौ, तर आफैँ बदलिन डराउँछौ । अहिले पनि नयाँ वर्षमा नयाँ संकल्प गर्छौ, तर पुरानो बानी छोड्न सक्दैनौ । यो किताब तिमीलाई भन्छ— अब नयाँ लुगा किन्न छोड । पुरानो लुगा फाल । नांगो होऊ । अनि पहिलो पटक साँच्चै नयाँ बन्ने साहस गर । मलाई थाहा छ, यो किताब पढ्दा तिमी रुनेछौ । मलाई यो पनि थाहा छ— तिमी रुँदैगर्दा एकछिन मुस्कुराउनेछौ पनि । किनभने तिमीले आफैँलाई भेट्नेछौ । अनि आफैँलाई माफ गर्नेछौ । अन्त्यमा एउटै कुरा भन्न चाहन्छु—यो किताब मेरो होइन । यो तिम्रो हो । तिमीले जसरी पढ्यौ, त्यसैगरी यो किताब बन्छ । तिमीले जसरी बाँच्यौ, त्यसैगरी यो कथा सत्य बन्छ । अब तिमी पढ । अनि जब पढिसकेर किताब बन्द गर्छौ, एकछिन ऐना अगाडि उभिएर हेर्नू— तिमीले नयाँ लुगा लगाएका छौ कि पुरानो मन फालेका छौ ? जसले आज पनि नयाँ लुगा लगाएर पुरानो मन लुकाउँदैछ ।

(उही तिम्रो लेखक : सविन प्रियासन, घोराही, दाङ)

गढवा,७ कार्तिक । आजका मितिसम्म मेरो तीन दर्जन बढी संस्थाहरुमा सहभगिता रह्यो जसमध्ये २७ वटा संस्थामा पदाधिकारीको भुमिकामा रहेर काम गरें भनें चारवटा संस्थाको नेतृत्व पनि लिएँ । यी मध्ये देउखुरी सामुदायिक पुस्तकालय र देउखुरी साहित्य मञ्चमा मेरो अलि धेरै लगानी छ।मेरै नेतृत्वमा भवन निर्माण पनि भए र यी दुबै संस्थाहरु राष्ट्रिय स्तरमा धेरै हिसाबले परिचित पनि छन् । यो मेरो आत्मालाप मात्र नभएर आत्मसन्तुष्टि पनि हो।

अब प्रसङ्गमा जाऊँ:

पुस्तकालयमा नेतृत्व लिएर तीन वर्ष पछि मैले उपाध्यक्षलाई जिम्मेवारी सुम्पिएको हुँ। त्यो बेला कार्यक्रमबाट बचाएर राखेको ७ लाख पचासी हजार रुपियाँ बैंक खातामा सुम्पिएर संस्था दिगोरुपमा अगाडि बढोस् भन्ने कामना पनि गरेको हुँ। स्मरण रहोस् : संस्था दर्ता गर्दा मैले आफ्नो निजी खर्च गरेको हुँ, पुस्तकालय निर्माण गर्दा ३४ दिन बिदा लिएको हुँ, समुद्घाटनका बेला समय जुधेर आयोगको परीक्षा छुटाएको हुँ र दौडधुपमा खुट्टा मर्किएर हस्पिटल पनि चाहारेको हुँ।

तेस्रो पटक पदाधिकारी चयन हुदा संस्था पुरै राजनीतिमय बन्यो। संस्थापकको कुरै छाडौं,संस्थागत मूल्यमान्यता र न्युनतम परामर्शका च्याप्टरहरु समेत समाप्त भए । सबै राजनितिक दललाई भाग पुग्नेगरी पदहरु बण्डा लगाइयो र दुई धारको घमासान घोषणा भयो ।जब निर्वाचनको चरमोत्कर्ष देखा पर्यो तब केही महानुभावहरुमा “संस्थापक अध्यक्ष पनि छ नि त “भन्ने चेत खुल्यो र लगत्तै फकाउने खालका भेटघाट शुरु भए । त्यसपछि के भयो भन्न जरुरी छैन।

मूलत: यो समाजमा महिलाले नेतृत्व लिनु राम्रो पक्ष थियो र उहाँको जित भएपछि म जति खुसी भएँ त्यति आशावादी पनि भएँ। अघिल्लो समितिका आठओटा कमजोर पक्षको बारेमा जानकारी पनि गराएँ र सुधार गर्ने शुभकामना पनि दिएँ। दुर्भाग्य त्यो कार्यकालमा र त्यो अघिको कार्यकालका ६ वर्ष सम्मका बैठकहरुमा मलाई कुनै आमन्त्रण छैन।( यो कुरा झुट बोल्न हुदैन कि पुस्तकालयका बाहिरी कार्यक्रमहरूमा शतप्रतिशत निमन्त्रणा छ।) तर यो पनि बुझ्न जरुरी छ कि बैठक योजना निर्माणको बसाई हो जसमा संस्थापकको उपस्थिति अनिबार्य जस्तै मानिन्छ। कार्यक्रम भनेको निम्ता हो फुर्सद भए जान सकिन्छ नत्र नजादा पनि केही बिग्रन्न।

संस्थाका बारेमा प्रश्नहरु अघिल्लो कार्यकालदेखि उठ्न थालेका हुन् ।संस्थापक हुँ भन्ने नैतिकताका आधारमा मैले धेरै कुरा सार्वजनिक गरिन र अहिले पनि गर्दिन। सबै प्रश्नहरु सत्यमा आधारित नहुन पनि सक्छन भन्ने हेक्का मैले राखेकै छु। दोस्रो कार्यकालका अध्यक्षलाई पुस्तकालयमै पुगेर केही गुनासो राक्गेको हुँ।तेस्रो कार्यकालकी अध्यक्षलाई पनि तपाईको समितिमाथि प्रश्नहरु छन भनेर जानकारी गराएको हुँ र एउटा विशेष कार्यक्रमको आयोजना गर्न अनुरोध पनि गरेको हुँ ,हुन्छ पनि भन्नु भएको हो तर कार्यक्रम भएन बरु एकैपटक एक्कासी अधिवेशन भयो। सरोकारवालाबाट मसङ्ग आएका केही प्रश्न जुन धेरैजसो आर्थिक जिम्मेवारीसङ्ग जोडिएका छन् तिनको जवाफ अब कसले दिनुहुन्छ मलाई थाहा छैन ।

पुस्तकालय आज चौथो अध्यक्षको खोजिमा छ ।अध्यक्षको पद हाइलाइटेड छ भनौं अध्यक्षको निकै ठुलो महत्व छ। निर्वाचन समिति बनेको छ। गत असारमा कर्मचारीले मलाई पुस्तकालयमा बोलाई आफ्नो निजी पैसाले चिया खुवाउदै “यो अवस्थामा हामीले कार्यसमितिको साथ पाएनौं,तलब पाएनौं,हामी एक्लै भयौ , बोलाउदा कोही आउनुहुन्न, यही बाटो हिड्नुहुन्छ, परबाट हेर्नुहुन्छ, कोही सदस्यले त एक वर्षदेखि पाइला टेक्नुभएको छैन ,अब पुस्तकालय बन्द गरौं कि के गरौं संस्थापक अध्यक्षलाई नसोधेर कसलाई सोधौं”भनेर गुनासो गरेपछि मेरो इज्जतका लागि भए पनि एक महिना ताला नलगाऊँ म केही गर्छु भनेर मैले बोलेपछि पुस्तकालय ताला लाग्नबाट बचेको हो। मैले यो कुरा किन गर्दैछु भनें अबका पदाधिकारीका दावेदार ब्यक्तिहरुले पुस्तकालयको औचित्य, उद्देश्य र दिगोपना सम्झिनु पर्नेछ, इतिहास जति निमोठेपनि मर्दैन भन्ने बुझ्न जरुरी छ। नेतृत्व पो मेरो थियो, समर्पण र सहयोग त समाजको हो नि!

राजनितिक चेतना म मा पनि छ । जति कुरा गरेपनि त्यहाँ जाने ब्यक्ति राजनितिक आस्था भएकै जाने हुन् । तर राजनीति गर्नेहरुले कम्तिमा यो कुरा सोच्नु पर्थ्यो कि हामीले पठाएको मान्छे यो संस्थाका लागि योग्य छ । तर त्यसो हुदै भएन ।एउटा दलले पठाएको उपाध्यक्षले अहिले अध्यक्ष सम्हाल्नु पर्थ्यो अहँ सम्हालेन।अर्को दलले लगातार सचिव पठायो, दुई कार्यकाल सचिव सम्हालेपछि तेस्रो कार्यकालमा सचिवको चुनाव लड्न जरुरी थिएन ,सचिव बन्नेले अध्यक्ष बन्ने हिम्मत गर्नुभएन बरु १० वर्ष बिताएर भर्र्याङ् बनेको होस उतार्नुभयो। अर्को दलले कोषाध्यक्ष बनाएर पठायो । कोषाध्यक्षको पदीय दायित्व थियो ?अहँ थिएन उहाँले अझैपनि धेरै प्रश्नको जवाफ दिन सक्नुहुन्न ? उपस्थिति पल्टाएर हेर्नेभो भने सदस्यको उपस्थिति टिठ लाग्दो छ। कतिलाई त म कुन जिम्मेवारीमा छु भन्ने पनि थाहा रहेनछ ,नाम नभनौ ।संस्थामा फरक पदहरु किन राखिन्छन ? यति कुराको हेक्का संस्थामा काम गर्छु भन्नेले हेक्का राख्नु पर्दैन?

मेरो अनुरोध छ: राजनितिक चेतना लिएर संस्थामा जानुस् तर लापर्बाही नगरिदिनुस। अहिले उपाध्यक्ष हुनेले अर्को पटक अध्यक्ष सम्हाल्नुस, सचिव उपाध्यक्ष बन्नुस तर पटक पटक सचिव नबन्नुस ,आर्थिक क्षमता भएकोले मात्र कोषाध्यक्ष सम्हाल्नुस, सदस्य बन्नेहरुले एक एक वटा कार्यक्रम र कक्षहरु सम्हाल्नुस ,सद्स्य भएकोमा गर्व गर्नुस। आगामी दिनमा त्यसो भएन र गरिएन भनें विधान परिव्र्तन हुनेछ र ” कुनै पनि आजीवन सदस्य संस्थाको पदाधिकारी बन्न सक्नेछ” भन्ने प्रावधान ल्याइनेछ । म बाहिर नभएको भए सायद यो प्रस्ताव यसै अधिवेशनमा ल्याउथे । त्यसैले साथीहरु योजना बनाउनुस, ठाउँ ठाउँमा प्रस्ताव पेश गर्नुस। आजीवन सदस्यको रकम एक रुपियाँ पनि नमास्नुस।यो संस्था कसैले जन्माएको हो भनेर सोंच्नुस, पुस्तकालय स्थापना गर्दाको पुस्तक खोजेर मुल्यांकन गर्नुस् ,मनमा केही जाग्छ भने परामर्श गर्नुस् । अधिकतम बैठक राख्नुस, कार्यक्रमको पैसा जोगाउनुस,यो कमाउने ठाउँ होइन भन्ने सम्झिनुस। मलाई आफ्नो सन्तान जत्तिकै यो संस्थाको माया छ। बन्दाबन्दैको भवनमा रात बिताएको छु, संस्थाको हितमा ब्यक्तिगत दुश्मनी पनि भए होला, कसैको चित्त दुखाइए होला, खाजा सम्म नखाँदा छुचो बनिए होला। धेरैले ब्यक्तिगत प्रस्तावमा नेतृत्व लिन आग्रह पनि गर्नुभएको छ।म चाहेर पनि केही समय जिम्मेवारीमा आउन सक्दिन। मलाई सम्झिने सबैप्रति नतमस्तक छु, सम्मानभाव प्रकट गर्दछु । समयले कुनै दिन फेरि फर्काउन सक्छ।पुस्तकालय बाँचोस तपाई हाम्रो इज्जत बढोस् । शुभकामना ।

-हरि पोख्रेल संस्थापक अध्यक्ष देउखुरी सामुदायिक पुस्तकालय तथा स्रोत केन्द्र गढवा

“हेलो भन्छु, हाइ भन्छु,

गुड मर्निङ भन्छु, गुड नाइट भन्छु…”

हो, म शब्द खोज्छु उनको नजिक पुग्न,

भाषाभन्दा ठूलो उनको मौन मुस्कान हो।

न हाइमा छल छ, न गुड नाइटमा छल छ

यो त मनको आवाज हो, थाहै नपाई उनीतिर बग्छ।

 

“लुकी चोरी फोन गर्छु उनी भनेपछि भुतुक्कै मर्छु”

म समाजको आँखामा डराउँछु,

तर उनको आवाजमा बाँच्दछु

फोनको घण्टी होइन, उनको नाम सुनिने आश हो त्यो

उनी “म बिना भुतुक्कै मर्छौ” भन्छिन्

तर म बाँच्दै मर्छु

उनी विनाका प्रत्येक साँझमा,

म आफ्नो दोष बोकेर आफैं भत्किन्छु।

 

दिलमा उनलाई राख्छु,

घरमा श्रीमती राख्छु।

मैले घरमा जिम्मेवारी राखेको छु,

दिलमा माया राखेको छु

एकले जीवन चलाउँछ, अर्काले मन।

 

“कहाँ जान्छिन, के खान्छिन, कोसँग बोल्छिन…”

म खोज्दिन उनलाई नियन्त्रण गर्न,

खोज्छु केवल एक अंश अपनत्वको,

बिहे एउटा छ, तर प्रेम?

कहिलेकाहीँ सीमाभन्दा बाहिर पनि त फुत्किन्छ मन ।

“सिन्दुर पाउनु, सातफेरा घुम्नु,

कसम खानु फरक कुरा रहेछ…”

त्यसैले सिन्दुरले बाँध्न सकेन मन,

कसमले रोकेन भावना।

 

✍️दुर्गाप्रसाद खनाल