दङ,२३ असार ।नेपालमा फुटबलको उभार विगत केही दशकदेखि देखिंदै आएको भए पनि त्यसको संरचना, प्रवद्र्धन र व्यवसायिक विकास खासै प्रभावकारी देखिएको छैन । यस्तै अवस्थामा, दाङको घोराहीमा स्थापित लुम्बिनी फुटबल एकेडेमीले पछिल्ला तीन वर्षमा फुटबललाई व्यवस्थित, व्यवसायिक र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा लैजाने सपना बोकेको छ । यो एकेडेमीले विशेषगरी पुरुष फुटबलर उत्पादन गर्दै आएकोमा अब महिला खेलाडी उत्पादनमा समेत अग्रसरता देखाएको छ ।
शनिबार साँझ एकेडेमीका सञ्चालक समिर वलीले एकेडेमीले घोराही–१७ उखुबारीमा स्थापना गरेको फुटबल मैदानमा पुगेर त्यहाँ भैरहेको गतिविधिहरुबारेमा प्रत्यक्ष हेरेपछि मलाई एकेडेमी अनि फुटबलको बारेमा केही कुरा लेख्न मन लाग्यो । म आफु पनि फुटबलमा रुची राख्ने र अहिले सम्म पनि मैत्रीपूर्ण फेटवल खेल्ने गर्दछु । खासगरी २०६९ सालमा मेरो नेतृत्वमा दाङ युवा मञ्च गठन गरेर दाङमा रोकिएको फुटबल खेललाई औपचारिकरुपमा अगाडी बढाउने जमर्को म आफैले गरेको थिए । दाङ युवा मञ्चको संस्थापक अध्यक्ष म, महासचिव नरेन्द्र पुन र अन्य साथीहरु पनि विभिन्न पदमा हुनुहन्थ्यो । पछि दाङ युवा मञ्चको नेतृत्व समीर वलीलेनै लिन पुगे । हाल दाङ युवा मञ्च अलि निष्क्रिय जस्तो छ । तर समिर वली फुटवल क्षेत्रमा नयाँ आयाम सहित अघि बढि रहेका छन् । यस लेखमा लुम्बिनी फुटबल एकेडेमीको हालको अवस्थाको विश्लेषण गर्दै, यसलाई अझ प्रभावकारी, समावेशी र दिगो बनाउन आवश्यक रणनीति, भूमिकाहरु र सम्भावनाहरूको चर्चा गरिनेछ ।
लुम्बिनी फुटबल एकेडेमीको स्थापना र उद्देश्य :
–विसं २०७८ मा स्थापना गरिएको लुम्बिनी फुटबल एकेडेमीले स्थानीयस्तरका खेलाडीहरुलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने बनाउने उद्देश्य राखेको छ । मोफसलमा यति व्यवस्थित फुटबल एकेडेमी स्थापना हुनु आफैमा उदाहरणीय छ । एकेडेमीको मूल उद्देश्य भनेको युवाहरुलाई खेलकुदमा करियर निर्माण गर्न उत्प्रेरित गर्नु, उनीहरुमा अनुशासन, समर्पण र प्रतिस्पर्धात्मक भावना विकास गर्नु हो ।
अबको यात्रा : महिला फुटबलतर्फको अग्रसरता :
–सुरुवाती तीन वर्षमा केवल पुरुष खेलाडीहरुमा केन्द्रित एकेडेमीले २०८२ सालदेखि महिला फुटबल प्रशिक्षार्थीहरुलाई पनि प्रशिक्षण दिन थालेको छ । महिला खेलाडीहरुलाई समावेश गर्नुले समावेशी खेलकुद विकासतर्फ एकेडेमीको अग्रसरता देखिन्छ । नेपालमा महिला फुटबलको सम्भावना उच्च छ, तर अवसर र संरचना सीमित भएकाले एकेडेमीको यो कदम दीर्घकालीन दृष्टिले महत्वपूर्ण हुनेछ ।
व्यवसायिकता र प्रशिक्षणको गुणस्तर :
–एकेडेमीले खेलाडीहरुलाई मासिक शुल्कको आधारमा प्रशिक्षण दिँदै आएको छ । प्रशिक्षकहरु अनुभवी, पूर्व राष्ट्रिय खेलाडीहरु रहेका छन् जसले खेलाडीहरुलाई अन्तर्राष्ट्रिय ढाँचामा तयार पार्न महत्वपूर्ण योगदान पु¥याइरहेका छन् । साथसाथै, स्कलरसिपमार्फत आर्थिक अवस्था कमजोर भएका विद्यार्थीहरुलाई समेत अवसर प्रदान गरिँदै आएको छ ।
दैनिक प्रशिक्षण तालिका :
–डाइट प्लान र फिजिकल फिटनेस
–मानसिक स्वास्थ्य र अनुशासन सम्बन्धी तालिम
–भविष्य योजना निर्माण
यी सबै प्रशिक्षणको हिस्सा हुनु एकेडेमीको व्यवसायिकताप्रति झुकाव देखाउँछ ।
सफलता र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिनिधित्व :
एकेडेमीले स्थापना भएको छोटो अवधिमा नै स्थानीय तथा प्रदेशस्तरीय प्रतियोगिताहरु जितेर आफ्नो क्षमताको प्रमाण दिइसकेको छ । हालै एकेडेमीले १६ वर्ष मुनिका खेलाडीहरुको टोलीलाई डेनमार्कमा आयोजना हुने अन्तर्राष्ट्रिय दाना कप फुटबल प्रतियोगितामा सहभागी गराउन लागेको छ । यो आफैमा ऐतिहासिक कदम हो जसले दाङलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाउनेछ।
लुम्बिनी फुटबल एकेडेमीको महत्व :
–स्थानीय युवामा खेलप्रतिको रुचि बढाउनु
–रोजगारीको अवसर सिर्जना गर्नु
–स्वास्थ्य र अनुशासनको संस्कार विकास गर्नु
–महिला सशक्तिकरणमा योगदान
–घोराहीलाई खेलकुद नगरीको रुपमा परिचित गराउनु
चुनौतीहरु :
–आर्थिक स्रोतको कमीः प्रायः निजी खर्चमा सञ्चालन भएको एकेडेमीले दीर्घकालीन लागि स्थायीत्व प्राप्त गर्न संघ, प्रदेश र स्थानीय सरकारको सहयोग आवश्यक छ ।
–पूर्वाधार अभावः नियमित अभ्यासका लागि एकेडेमीले आफै मैदान तयार गरेको भएपनि ड्रेसिङ रुम, व्यवस्थित ट्वाइलेट बाथरुम, मेडिकल सुविधा र अन्य आवश्यक प्रणाली अझै पनि अपूरो छ ।
–प्रशिक्षक अभावः उच्चस्तरीय लाइसेन्स प्राप्त प्रशिक्षकहरुलाई आर्कषित गर्न सजिलो छैन ।
–अनुदान तथा प्रोत्साहनको न्यूनताः सरकारी नीति तथा बजेटमा एकेडेमीहरूलाई सहयोग गर्ने व्यवस्था न्यून छ ।
प्रभावकारी सञ्चालनका लागि गर्नुपर्ने कार्यहरू :
क) स्थानीय सरकारको भूमिका :
–एकेडेमीलाई वार्षिक बजेटमार्फत सहुलियत दिनु
–मैदान र पूर्वाधार निर्माणमा लगानी गर्नु
–महिला खेलकुद प्रोत्साहन कार्यक्रममार्फत छात्रवृत्ति दिनु
ख) प्रदेश सरकार र खेलकुद परिषद्को भूमिका :
–प्रशिक्षक तालिम र लाइसेन्सको व्यवस्था
–अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा प्रतिनिधित्व गर्न भिषा, टिकट, आवास सहयोग
–खेलाडी विकास कोषको स्थापना
ग) समुदाय र अभिभावकको भूमिका :
–आफ्ना बालबालिकालाई खेलप्रति सकारात्मक दृष्टिकोण दिनु
–आर्थिकरुपमा वा समय दिएर सहयोग गर्नु
–एकेडेमीको कार्यक्रमहरुमा सहभागी भएर उत्साह बढाउनु
घ) मिडिया र निजी क्षेत्रको भूमिका :
–प्रायोजन प्रणालीलाई सशक्त बनाउनु
–सफल खेलाडीका कथा प्रस्तुत गरेर थप युवालाई प्रेरणा दिनु
–एकेडेमी ब्रान्डिङमा सहकार्य गर्नु
सम्भावना र भविष्य योजना :
–दाङलाई फुटबल हब बनाउने योजना ः भौगोलिक हिसाबले उपयुक्त, जनशक्ति भएको, शान्त वातावरण रहेको दाङलाई लुम्बिनी फुटबल एकेडेमीको माध्यमबाट ‘फुटबल सिटी’को रुपमा विकास गर्न सकिन्छ ।
एकेडेमीको शाखा विस्तार :
–तुलसीपुर, लमही, कोहलपुर जस्ता क्षेत्रमा उपशाखा स्थापना गर्न सकिन्छ ।
फुटबल लिगको आयोजना :
–आफ्नै ‘लुम्बिनी युथ लिग’ आयोजना गरेर प्रतिभाशाली खेलाडी छनोट गर्न सकिन्छ ।
शिक्षा र खेलको समायोजन :
–खेल शिक्षा आजको आवश्यकता हो ।
