गढवा, २४ असार । दाङ देउखुरीको गढवा गाउँपालिका वडा नम्बर ६ मनिकापुर निवासी सरिता केसी जीविकोपार्जनका लागि घरेलु बाख्रापालन गर्दै आउनु भएको छ। उहाँले हाल छवटा बाख्रा पालन गर्नुभएको छ।
तर, घरमै बाख्राका लागि आवश्यक पर्ने घाँसको व्यवस्था नहुँदा सरिता सामुदायिक वनमा गएर स्याउला काट्न बाध्य हुनु भएको छ। सामुदायिक वनमा घाँस काट्न गएका बेला महिलाहरूले जोखिम मोलेर रुख चढ्नुपर्ने अवस्था रहेको उहाँ बताउनुहुन्छ।
“घरमै पर्याप्त घाँस हुन्थ्यो भने हामीलाई यत्रो जोखिम मोल्नुपर्दैनथ्यो,” सरिताले भन्नुभयो, “तर विकास नहुँदा, सामुदायिक वनमै गएर स्याउला काट्नुपर्ने बाध्यता छ।”
स्थानीय स्तरमा पशुपालनको प्रवर्द्धन भए तापनि घाँस उत्पादनको पूर्वाधार अभावका कारण महिला कृषकहरू जोखिम मोलेर दैनिक जीवन यापन गर्न बाध्य छन्।
गढवा गाउँपालिकाले हेफर प्रोजेक्ट नेपाल र ग्रामीण महिला उत्थान केन्द्र सँग सहकार्यमा भिटा परियोजना सञ्चालन गरी कृषि तथा पशुपालनको क्षेत्रमा उल्लेखनीय लगानी गरेको छ। परियोजनाले हालसम्म खोर सुधार, भकारो निर्माण, गोठ सुधार, बाख्रा वितरण,नस्ल सुधारका लागि राँगो तथा बोका वितरण लगायतका थुप्रै नविनतम कार्यहरु गरिसकेको परियोजना संयोजक बसन्त कुमार शर्माले जानकारी दिनुभयो।
परियोजनाको उद्देश्य परम्परागत कृषि प्रणालीलाई आधुनिकीकरण गर्दै ग्रामीण महिलाहरूलाई आयआर्जन, सशक्तिकरण र आत्मनिर्भरता तर्फ उन्मुख गराउने रहेको गढवा गाउँपालिका अध्यक्ष यम नारायण शर्मा पोख्रेलले बताउनुभयो। उहाँका अनुसार, “महिला सशक्तिकरण, युवा उद्यमशीलता र व्यवसायिक उत्पादन क्षमतामा आधारित तालिमहरू प्रदान गरी महिलालाई आत्मनिर्भर बनाउनेतर्फ विशेष ध्यान दिइएको छ।”
यद्यपि, परियोजनाको सेवा अझै घर–घरमा पुग्न नसकेको स्थानीयहरू बताउँछन्। भिटा परियोजनाबाट केही समूह लाभान्वित भए पनि ग्रामिण स्तरका धेरै किसानहरू अझै पनि पहुँचबाहिर रहेका छन्। घाँस उत्पादन, चारे व्यवस्था, र सीप तालिमको पहुँच नहुँदा उनीहरू परम्परागत र कठिन बाटोबाटै पशुपालन गर्न बाध्य छन्।
यसरी सामुदायिक वनमा जोखिमपूर्ण रूपमा स्याउला काट्नुले महिलाहरूको सुरक्षा, स्वास्थ्य र सम्मानप्रति समेत प्रश्न उठाएको छ।
विशाल लगानी, राम्रो उद्देश्य र प्रारम्भिक उपलब्धिपछि पनि गढवा गाउँपालिकामा परियोजनाको समावेशीता र सेवा वितरणको पहुँच विस्तार गर्नु अझै आवश्यक देखिएको छ।
